logo
Piątek, 12 sierpnia 2022 r.
imieniny:

Hilarii, Juliana, Lecha, Eupliusza – wyślij kartkę

Szukaj w
 
Posłuchaj Radyjka
kanał czerwony
kanał zielony
 
 

Katoflix

Facebook
 
Drukuj
A
A
A
 
Ryszarda Ewa Bernacka
Zdolność a uzdolnienie
Wychowawca
 


Stereotypy na temat

W świadomości społecznej funkcjonują różne stereotypy na temat dziecka zdolnego. W opinii rodziców jest to dziecko "mądre", grzeczne, bezbłędnie recytujące wierszyki i ładnie rysujące. W opinii rówieśników to "kujon" w grubych okularach, bez przyjaciół i bez żadnego "drygu" do sportu. A gdyby zapytać nauczyciela, z pewnością wskazałby "piątkowego" ucznia.

Identyfikacja i wspieranie w rozwoju dzieci zdolnych i uzdolnionych powinno mieć miejsce przede wszystkim w szkole. Wielu nauczycieli i wychowawców rozumie potrzeby takich dzieci i robi wszystko, aby im pomóc w rozwoju zdolności i uzdolnień. Zdarzają się jednak sytuacje w których proces edukacji dziecka zdolnego odbywa się kosztem dziecka uzdolnionego.

Każdy człowiek jest ogólnie zdolny

Co to jest zdolność? Z punktu widzenia ujawniania się zdolności we wszystkich rodzajach aktywności człowieka, możemy ją traktować jako przejaw ludzkiej inteligencji, a więc każdy człowiek jest ogólnie zdolny. Chociaż każdy jest zdolny np. do tańca, to ludzie różnią się od siebie w tej dziedzinie, co nietrudno zaobserwować w sali tanecznej. Za te różnice odpowiadają zdolności specjalne (lokalne), które wiążą się z zaangażowaniem funkcji specyficznych i ujawniają się w jakimś ukierunkowanym rodzaju działalności.

Wieloznaczność zdolności

Zdolności w literaturze psychologicznej pojawiają się w co najmniej czterech ujęciach:

Pierwsze ujęcie dotyczy aspektu poziomu sprawności funkcjonowania jednostek w porównywalnych sytuacjach, bez poszukiwania przyczyny różnic między ludźmi, w tym:
a) zdolność bywa ujmowana jako synonim sprawności i szybkości w działaniu – jeśli np. jedna dziewczynka w odróżnieniu od drugiej szybciej i lepiej buduje zamek z klocków, to o tej pierwszej mogę powiedzieć, że jest bardziej zdolna w tej dziedzinie działalności;
b) zdolność bywa ujmowana jako większa (lepsza) pojemność niektórych procesów poznawczych, np. jeden uczeń zapamiętuje więcej informacji z lekcji niż drugi – w zakresie pamięci ten pierwszy uczeń jest więc bardziej zdolny od drugiego;
c) zdolność bywa kojarzona z wyższą jakością, głębokością i rozległością operacji intelektualnych, np. jeden uczeń rozwiązuje szybciej i poprawniej zadanie z matematyki od drugiego.

Drugie ujęcie dotyczy możliwości wykonania czegoś przez jednostkę, w tym:
a) zdolność może być rozumiana jako aktualna (tu i teraz) możliwość wykonania czegoś, np. potrafię narysować drzewo;
b) zdolność może być rozumiana jako potencjalna możliwość nabycia umiejętności, której jednostka jeszcze nie posiada (to ujęcie rozwojowe zdolności), np. dziecko może nauczyć się czytać i pisać, chociaż w wieku 2 lat jeszcze tego nie potrafi;
c) zdolność może być rozumiana jako maksymalny poziom osiągnięć (górny pułap), do którego może dojść jednostka, dzięki zadatkom wrodzonym, w optymalnych warunkach i przy odpowiednim treningu, np. wiele dzieci uczy się w szkole muzycznej pierwszego stopnia, ale ich osiągnięcia są zróżnicowane i tylko niektóre kontynuują naukę w szkole muzycznej wyższego stopnia.

Trzecie ujęcie dotyczy aspektu instrumentalnego, w którym zdolności sprowadza się do względnie trwałych właściwości procesów poznawczych:
a) jest to układ poznawczych właściwości jednostki stanowiących przyczynę niejednakowych rezultatów w uczeniu się i działaniu (kombinacja definicji 1b i 1c) w określonej dziedzinie, np. matematyce czy technice;
b) jest to iloraz inteligencji powyżej przeciętnej. Zgodnie z tym ujęciem zdolny jest uczeń, który ma łatwość przyswajania i wykorzystywania wiedzy w określonej sytuacji.

Czwarte ujęcie ujmuje zdolność jako właściwość złożoną i wielostronnie uwarunkowaną. W tym ujęciu zdolności są to indywidualne właściwości osobowości człowieka, które zapewniają zróżnicowane osiągnięcia w jakiejś dziedzinie. Inaczej mówiąc, za poziom osiągnięć człowieka są odpowiedzialne nie tylko jego lepsze właściwości procesów poznawczych i intelektualnych, ale też inne cechy osobowości człowieka, jak np. poziom odporności na stres, skłonność do ryzyka, ambicja, konsekwencja w dążeniu do celu pomimo przeciwności, wytrwałość i pracowitość.

Co to jest uzdolnienie?

Termin "zdolność" jest wieloznaczny, a przymiot "zdolny" można przypisać człowiekowi, który: potrafi wbić gwóźdź w ścianę; może nauczyć się gotować; ładnie rysuje; szybko uczy się tekstu na pamięć; radzi sobie z matematyką; uczęszcza do szkoły o wyraźnym profilu; w teście inteligencji uzyskał wynik powyżej przeciętnej; zazwyczaj ma dobre wyniki szkolne.

Prześledźmy wybrane ujęcia zdolności na prostym przykładzie. Człowiek potrafiący grać (zabrzdąkać) na pianinie posiada zdolność ogólną (aktualną). Człowiek może nauczyć się odtwarzać na pianinie prostą piosenkę – jest to zdolność ogólna potencjalna. Ludzie różnią się od siebie sposobem i poziomem wykonania prostego utworu muzycznego. Człowiek, który zrobi to lepiej (np. bezbłędnie, rytmicznie) jest zdolniejszy od innego człowieka, który zagrał tę samą prostą piosenkę gorzej. Ale są ludzie, którzy np. wykonują (odtwarzają) złożone utwory muzyczne, malują obrazy, robią piękne swetry na drutach. W tym miejscu trzeba udzielić odpowiedzi na kolejne pytanie: Co to jest uzdolnienie?

Uzdolnienie jest to specyficzna konfiguracja zdolności ogólnych i specjalnych, umożliwiająca bardzo dobre wykonanie określonej, ukierunkowanej treściowo działalności. Ludzie różnią się od siebie poziomem uzdolnień specjalnych i w konsekwencji osiągają niejednakowe efekty swojej pracy. Autentyczne uzdolnienia w wielu kierunkach zdarzają się bardzo rzadko. Najczęściej spotyka się człowieka posiadającego uzdolnienia w jakiejś jednej dziedzinie aktywności. W związku z powyższym uzdolnienia precyzujemy jako specjalne, np. uzdolnienia muzyczne, techniczne, aktorskie, kulinarne. Uczeń osiągający bardzo dobre oceny szkolne ze wszystkich przedmiotów jest więc uczniem zdolnym do uczenia się, a nie uzdolnionym. Uczeń, który posiada uzdolnienia np. matematyczne, zazwyczaj nie wykazuje innych uzdolnień, np. językowych czy plastycznych, co z reguły znajduje odzwierciedlenie w zróżnicowanych wynikach szkolnych. Uczeń uzdolniony osiąga bardzo dobre wyniki tylko w określonych przedmiotach, np. ścisłych i ma zazwyczaj "problemy" z przedmiotami humanistycznymi.
Zanim skoncentrujemy się na definicji talentu, warto zaznaczyć, że nie każda osoba uzdolniona może mieć talent, ale każda osoba z talentem musi być uzdolniona specjalnie. Pojęcie talent należałoby więc umiejscowić hierarchicznie wyżej niż uzdolnienie. Nasuwa się w tym miejscu istotne pytanie: Jak rozpoznać talent? Z jednej strony odpowiedź wydaje się prosta, ponieważ talent przejawia się w tych efektach działalności człowieka, które są twórcze. Aby dzieło można było określić terminem "twórcze", musi ono spełniać pewne kryteria. Według kryteriów najbardziej ogólnych, dzieło twórcze konstytuuje kompilacja takich cech, jak: nowość, oryginalność, społeczna użyteczność i generatywność. Poniżej prezentuję  krótką charakterystykę owych wyznaczników.


 
1 2 3 4 5  następna
Zobacz także
Elżbieta Wiater

Prawdę o nierozerwalności ważnie zawartego małżeństwa znajdziemy w Nowym Testamencie powtórzoną aż pięć razy. Dlaczego Bogu tak bardzo zależy na poważnym traktowaniu małżeńskiej przysięgi? Wydaje się, że życie chrześcijan i głoszenie Dobrej Nowiny byłyby zdecydowanie prostsze, gdyby nie wymóg tego, że zawarcie ponownego związku za życia współmałżonka jest grzechem ciężkim.

 
Elżbieta Wiater
Chyba nikt nie ma wątpliwości, że współczesne małżeństwa żyją pod dużą presją. Agresywny tryb życia wymusza równoległe zaangażowanie w wiele spraw, więc mąż i żona spędzają ze sobą mało czasu. Poświęcają się pracy, dzieciom; dni mijają, a małżonkowie widują się tylko w przelocie. Po kilku latach dochodzą do wniosku, że niewiele już ich łączy. Czy można było temu zapobiec?
 
Dariusz Piórkowski SJ
Tęsknimy za nieśmiertelnością, a zarazem robimy wszystko, aby o niej nie myśleć. Ten paradoks można dostrzec szczególnie w polskiej tradycji przeżywania Wszystkich Świętych i Zaduszków. Można bowiem odnieść wrażenie, że pospiesznie omijamy dzielenie radości ze świętymi, koncentrując się na grobach, zniczach i wieńcach. Zbyt wcześnie schodzimy z nieba na ziemię, przywdziewając minorową maskę zadumy i smutku, albo próbujemy obłaskawić śmierć, czyniąc z niej przedmiot zabawy. 
 
 
___________________
 
 reklama

katolicyzm