logo
Piątek, 22 sierpnia 2014 r.
imieniny:

Cezarego, Marii, Zygfryda – wyślij kartkę

Szukaj w
 
Posłuchaj Radyjka
kanał czerwony
kanał zielony
 
 
Facebook
 
Drukuj
A
A
A
 
Paweł Wieczorek
Wartości moralne
materiał własny
 


Wartość jest terminem wieloznacznym

Słowem tym posługujemy się np. gdy mówimy o miłości, męstwie, sumienności, zdrowiu czy pięknym obrazie. Jak widać mamy tu do czynienia z bardzo różniącymi się od siebie zjawiskami. Wartością może być bowiem zarówno przedmiot jak i ideał postępowania. W tym aksjologicznym gąszczu da się jednak wprowadzić pewien porządek i wytyczyć linie demarkacyjne dzielące wartości na poszczególne klasy.

Zabiegu takiego dokonał między innymi Max Scheler ustawiając dodatkowo wartości według hierarchii ważności. Na samym dole znalazły się wartości hedoniczne (czyli przyjemności zmysłowe), wyżej usytuował wartości witalne (zdrowie), następnie duchowe (poznawcze, estetyczne, prawne), na samym szczycie zaś umieścił wartości religijne.
 
Terminem wartość posługujemy się w filozofii dopiero od II. połowy XIX wieku. Wcześniej w powszechnym użyciu było słowo 'dobro'. Warto wiedzieć, że pojęcie to ma dość długą tradycję. Już św. Tomasz z Akwinu, nawiązując do filozofów greckich wyróżniał trzy rodzaje dóbr: dobro użyteczne pomagało osiągnąć jakiś cel (np. ktoś chcę zdobyć dyplom by znaleźć ciekawą pracę); dobro przyjemne sprawiało po prostu przyjemność; zaś dobro godziwe to dobro pożądane ze względu na własną zacność i godność.

Szczególne miejsce w świecie wartości zajmują wartości moralne. Spróbujmy zatem odpowiedzieć na pytanie czym są i jaką pełnią role w życiu każdego człowieka. Zacznijmy od dość oczywistego stwierdzenia, że czynności jakie podejmujemy posiadają swoja wewnętrzną celowość. Otóż wcielanie w życie danej wartości moralnej polega na tym, że podejmowane przez nas działania mocą swojej dynamicznej struktury zmierzają w kierunku realizacji ideału osobowej doskonałości. Wartości moralne są zatem wzorami postępowania, które ze swej natury rozwijają i doskonalą człowieka jako osobę, a nie tylko jego poszczególne uzdolnienia. Osobowy wymiar moralności zasługuje na podkreślenie, jako, że zgodnie z zasadą prymatu osoby nad społeczeństwem wartości moralne wyrażają wzory doskonałości człowieka traktowanego jak osobę właśnie, a nie wyłącznie jak człon społeczny.

Wartości bazują zatem na ludzkiej naturze i z niej czerpią swoją obiektywność i niezmienność. Nie są kwestią umowy, tak jak nie jest nią ludzka natura. Wartości moralne są zatem absolutne, czyli ogólnoludzkie i niezmienne, a także obiektywne, co oznacza, że są przez ludzki umysł odkrywane, a nie stwarzane. Powyższa teza dotyczy oczywiście niektórych tylko wartości. Wiele z nich jest bowiem uwarunkowana indywidualnymi właściwościami danej osoby, czy klimatem kulturowym, w którym wzrastała.

Świat obiektywnych wartości moralnych odkrywa przed nami Biblia, a także wiele wartościowych książek, filmów czy sztuk teatralnych. Ludzie wszystkich czasów odnajdują w Piśmie Świętym odpowiedź na pytanie o taki sposób życia, aby miało ono najwyższą jakość. Od wieków zachodzi swoisty rezonans pomiędzy przesłaniem Ewangelii a ludzkim losem, co sprawia, że  treści tam zawarte są wciąż aktualne. Gdyby ludzkość na przestrzeni dziejów zmieniła się radykalnie, to dziś już nikt by Biblii nie czytał z zamiarem odnajdywania w niej cennych dla siebie wskazówek. Jako dzieło przebrzmiałe stałaby się obiektem zainteresowania co najwyżej garstki pasjonatów.

Wartości moralne a wolność

Wolność to temat rzeka. Na potrzeby niniejszego artykułu chciałbym ograniczyć się jedynie do kilku jej istotnych aspektów. Otóż wolność jak wiadomo dzieli się na wolność zewnętrzną i wewnętrzną. Ta pierwsza polega na braku zewnętrznych (potencjalnych lub aktualnych) przeszkód. Druga natomiast, określana czasem wolnością psychologiczną, to wewnętrzna zdolność człowieka do oparcia się silniejszemu motywowi i pójścia za słabszym. Chodzi tu na przykład o sytuacje, gdy bardzo czegoś pragnę, a rozsądek podpowiada mi, że należy z tego zrezygnować lub odłożyć na później.

Naturalistycznie zorientowani oponenci, dla których człowiek to rodzaj zdeterminowanej maszyny, mogliby w tym momencie zauważyć, że zawsze pociągani jesteśmy przez silniejszy motyw, nawet gdy subiektywnie odbieramy czy interpretujemy go jako słabszy. Osoby te będą twierdziły, że nawet gdy wbrew zachciankom, z czysto intelektualnych względów decydujemy się na określony sposób postępowania, to tak naprawdę nie wynika to z naszej wolności, a z tkwiących w nas deterministycznych skłonności, którym poddana jest cała rzeczywistość. Zauważmy jednak, że z tej perspektywy w podobny sposób wyjaśniony by został wszelki heroiczny nawet czyn. Ta metoda argumentowania wynika bowiem z materialistycznej wizji człowieka, a w paradygmacie materialistycznym zwyczajnie nie ma miejsca na inną interpretację.

 
1 2 3 4 5  następna
Zobacz także
Rafał Ziemkiewicz
Nie mieliśmy okazji we właściwym czasie zerwać mentalnie z nawykami feudalizmu i wytworzyć mechanizmów społeczeństwa nowoczesnego. W efekcie tkwimy w podziale na dwór i folwarczne czworaki. "Jako naród my som dobre, jako społeczeństwo złe", filozofował bohater piosenki popularnego w czasach mojej młodości barda...
 
Mieczysław A. Krąpiec OP
Czym jest odpowiedzialność? Danie odpowiedzi jest trudne ze względu na wieloznaczność, a raczej analogiczność wyrażenia „odpowiedzialność”, które ogólnie wskazuje na powiązanie działania lub wyników działania z jego sprawcą. Ilekroć bowiem coś działam, to poprzez swe działanie angażuję się we wszystko to, co działam... 
 
Ks. Adam Sikora
Po raz kolejny przychodzi podjąć temat zapłodnienia in vitro, a powodem tego jest wejście w kolejną fazę publicznej debaty na ten temat. Stronami tej debaty są politycy, etycy, teologowie, a ostatnio także księża biskupi. Oczywiście nie zasługują na posłuchanie i przekonywanie ci, którzy uważają, że z jakichś tam - przez siebie określonych powodów - biskupi czy kapłani nie mają w tej sprawie prawa głosu...
 


reklama